czym jest Mistrz Branży

Mistrz Branży Portal dla piekarzy, cukierników i lodziarzy

Kontakt

Redakcja oraz dział marketingu "Mistrza Branży"

ul. Klimczoka 9
40-857 Katowice
tel. +48 32 729 96 80
fax +48 32 729 96 70 lub +48 32 790 40 90
(reklama)
(sprawy redakcyjne)
(sprawy związane z portalem)

Artykuł

O ochronie receptur cukierniczych, ciastkarskich i nie tylko 0

dodano ,Redakcja PS

Piękne dekoracje, opakowania i skuteczna promocja są niezwykle ważne, ale o sukcesie rynkowym produktów cukierniczych i ciastkarskich decyduje przede wszystkim ich smak. To właśnie on przy­ciąga docelowych odbiorców i sprawia, że z chęcią wracają po ulubione słodkości.

Stąd też coraz istotniejsza w tej branży staje się ochrona profesjonalnych receptur, zgodnie z którymi wytwarza się unikatowe i rozpoznawane przez konsumentów produkty.

Rynkowa oferta słodkości jest coraz bogatsza, a mimo to chęt­nie wracamy do sprawdzonych specjałów, które odpowiadają naszemu podniebieniu. I choć często na nasze wy­bory w tym zakresie wpływa (mniej lub bardziej świadomie) marka określonego producenta lub sprzedawcy, to jednak zawsze rodzi ona skojarzenia z konkret­nym smakiem, na który mamy w danym momencie ochotę. Wobec tego kluczem do rynkowego sukcesu często staje się re­ceptura określająca sposób, w jaki może­my uzyskać dany smak i ostateczną postać wyrobów. Dlatego też – gdy produkujemy wyróżniające nas produkty – warto się zastanowić, jak efektywnie chronić nasze przepisy, aby dzięki nim zdobyć przewa­gę nad konkurencją. Sposobów na to jest w obowiązujących przepisach prawa kilka.

Tajemnice zamknięte w piekarniku
Podstawowym warunkiem pozwalają­cym skutecznie chronić unikatowe re­ceptury przed rynkową konkurencją jest utrzymanie ich w tajemnicy. To z pozoru oczywiste stwierdzenie stanowi pierw­szy krok pozwalający na skorzystanie z ochrony, którą w takich przypad­kach przewiduje ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej kon­kurencji. Zgodnie z jej zapisami prze­kazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajem­nicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagra­ża lub narusza interes przedsiębiorcy, stanowi czyn nieuczciwej konkurencji.

Aby odpowiedzieć zatem na pytanie, czy receptura cukiernicza lub ciastkarska może być uznana za tajemnicę przed­siębiorstwa, należy dokładnie przyjrzeć się definicji, która została uregulowana w ustawie. Zgodnie z jej zapisami przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospo­darczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu za­chowania ich poufności. Wynika stąd, że aby objąć prawną ochroną recepturę, konieczne jest spełnienie dwóch pod­stawowych warunków: musi mieć ona wartość gospodarczą oraz zachowy­wać poufny charakter dzięki podjętym w tym zakresie działaniom przedsiębior­cy. To na nim, w razie ewentualnego spo­ru, spoczywa ciężar wykazania, że okre­ślone informacje stanowiły tajemnicę przedsiębiorstwa.

Co istotne, dla uzyskania ochrony know­-how, jakim niewątpliwie są receptury cukiernicze lub ciastkarskie, poza speł­nieniem wymienionych przesłanek, usta­wa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie wymaga podejmowania żadnych do­datkowych działań. Tym samym ochrona know-how powstaje z chwilą objęcia in­formacji o określonej wartości gospodar­czej poufnością i trwa przez cały okres, w którym przedsiębiorca podejmuje kro­ki mające na celu zachowanie receptu­ry w tajemnicy. Warto przy tym podkreślić, że na tajemnicę przedsiębiorstwa dotyczącą produkcji mogą składać się wie­dza i doświadczenie, które obejmują cały zespół elementów tworzących proces technologiczno-produkcyjny (tak: wyrok SN z 13.02.2014 r., sygn. V CSK 176/13). Oznacza to, że ochro­nie podlega nie tylko sama receptura, ale również praktyczne informacje związane z jej realizowaniem w procesie produkcji, np. dobór składników. To wszystko sprawia, że wielu przed­siębiorców decyduje się zachować w tajemnicy przed konku­rencją skład i sposób wytwarzania swoich specjałów, podej­mując w tym zakresie stosowne działania. I właśnie dzięki temu, w razie bezprawnego ujawnienia tych informacji, mogą oni dochodzić swoich praw na drodze sądowej na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

 

Szeroki katalog roszczeń
Katalog roszczeń przysługujących przedsiębiorcy, którego interesy zostały zagrożone lub naruszone, jest stosunkowo szeroki. Może on żądać od naruszyciela (na drodze procesu cywilnego):
• zaniechania niedozwolonych działań i usunięcia ich skutków,
• złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (np. w popularnym czasopiśmie),
• czy wreszcie naprawienia wyrządzonej szkody lub wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści.

Nie można przy tym tracić z pola widzenia konsekwencji na gruncie prawa karnego. Ujawnienie innej osobie lub wy­korzystanie we własnej działalności gospodarczej informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa przez osobę zobo­wiązaną w stosunku do przedsiębiorcy do zachowania jej w dyskrecji, jeżeli wyrządza to poważną szkodę przedsię­biorcy, stanowi przestępstwo gospodarcze zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Te same sankcje przewidziano za ujawnienie innej osobie lub wykorzystanie we własnej działalności gospodar­czej bezprawnie uzyskanej informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa.

Słodkie utwory
Niektóre receptury cukiernicze czy ciastkarskie mogą mieć na tyle oryginalny charakter, że będą podlegać ochronie na podstawie przepisów ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie bowiem z jej za­pisami przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Co równie istotne, utwór jest przedmio­tem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał po­stać nieukończoną, a ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności.

Oznacza to, że twórcze i indywidualne receptury mogą sta­nowić utwory w myśl obowiązujących przepisów i jako takie mogą podlegać ochronie. Pytanie brzmi, jaki dokładnie musi być stopień indywidualności danego przepisu cukierniczego czy ciastkarskiego oraz poziom wkładu twórczego, aby mógł on być chroniony? Z pewnością nie można udzielić tu jedno­znacznej odpowiedzi. O tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia z utworem w myśl przepisów wskazanej ustawy, musi każdorazowo prze­sądzić sąd rozpatrujący sprawę. Co jednak istotne, w orzecznictwie polskich sądów do­minuje pogląd, zgodnie z którym wytwory intelektualne nawet o minimalnym wkładzie twórczym powinny być traktowane jako przedmiot ochrony prawa autorskiego.

Warto odnotować, że ochrona prawnoau­torska nie obejmuje pomysłu, a jedynie sposób wyrażenia utworu. Oznacza to, że chronione może być oryginalne ujęcie danej receptury (opis przygotowania) albo ich twórczy układ w obrębie danego zbio­ru. Już w latach 30. ubiegłego wieku pol­ski Sąd Najwyższy przesądził, że książki kucharskie mogą być przedmiotem prawa autorskiego, jeżeli forma ich opracowa­nia, układ lub wyjaśnienia mają charak­ter samodzielny i indywidualny (tak: wy­rok SN z 8.11.1932 r., sygn. II K 1092/32). Wypada również wspomnieć, że w książ­kach z przepisami ochroną mogą być objęte nie tylko same receptury, ale też fotografie danego specjału obrazujące, jak powinien wyglądać po przyrządzeniu.

Ponadto należy pamiętać, że utwór jest chro­niony wyłącznie w zakresie elementów nace­chowanych twórczą indywidualnością (tak: wyrok SA w Poznaniu z 29.12.2010 r., sygn. I ACa 975/10). Tym samym wszystkie inne jego elementy pozbawione tej cechy pozo­stają poza zakresem ochrony prawnoautor­skiej. Jako przykład – w kontekście recep­tur – można wskazać nazwy poszczególnych składników, samego wytworu cukierniczego czy ciastkarskiego. Przyjmuje się bowiem, że pojedyncze słowa (nawet jeśli są neolo­gizmami) na ogół nie spełniają kryteriów pozwalających uznać je za utwory. Twórczy i oryginalny może być jednak sposób ich zestawienia lub opis przepisu zawierający na przykład anegdoty kulinarne czy osobiste wskazówki twórcy, dzięki czemu receptura nie będzie postrzegana wyłącznie jako sche­mat postępowania (te bowiem nie są chro­nione przez prawo autorskie).

Również w tym przypadku katalog środ­ków ochrony prawnej przysługujący twórcy jest bardzo szeroki. Może on bowiem żą­dać w procesie cywilnym od naruszyciela zarówno zaniechania bezprawnych dzia­łań, jak i usunięcia skutków naruszenia, naprawienia wyrządzonej szkody czy wy­dania uzyskanych korzyści. Przepisy karne ustawy o prawie autorskim i prawach po­krewnych pozwalają natomiast na ściganie sprawców przestępstw potocznie ujmowa­nych jako „plagiat” czy „piractwo” utworu.

Patent na tort?
Być może wyda się to zaskakujące, ale w pewnych sytuacjach możliwe jest opa­tentowanie danej receptury cukierniczej lub ciastkarskiej albo samego wytworu powstałego na jej podstawie. W takich przypadkach dany przepis lub wytwór trak­towany jest w myśl przepisów prawa pa­tentowego jako wynalazek i musi spełniać ustawowo określone przesłanki do objęcia ochroną (wspólne dla wszystkich wyna­lazków). Oznacza to, że musi cechować się nowością, poziomem wynalazczym i nadawać się do przemysłowego stoso­wania. O tym, że jest to możliwe, przesądza praktyka Urzędu Patentowego RP. Przyznał on patent m.in. na wynalazek pt. „Wyrób cukierniczy” (Pat-212481), który zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi znamienny jest tym, że zmniejszono odpowiednio za­wartość tłuszczu w wyrobie oraz dodano jogurt i/lub kefir w stosownych ilościach.

Należy wskazać, że ochrona patentowa może być uzyskana na dany wytwór (jak w przykładzie) lub na sposób wytworze­nia. W przypadku patentu na wynalazek dotyczący sposobu wytwór otrzymany za jego pośrednictwem również objęty jest ochroną (tzw. ochrona patentowa pośred­nia produktu). Sam patent jako prawo wy­łączne przyznawany jest na 20 lat i daje uprawnionemu monopol rynkowy związany z zawodowym lub zarobkowym jego wy­korzystaniem. W przeciwieństwie jednak do ochrony receptur za pomocą przepisów o tajemnicy przedsiębiorstwa lub przepi­sów prawnoautorskich, aby uzyskać ochro­nę patentową, konieczne jest dokonanie urzędowego zgłoszenia wynalazku. Trzeba zatem najpierw zainwestować, by później móc cieszyć się wyłącznością.

W tym kontekście ważne jest również podkreślenie, że decydując się na ochro­nę danej receptury za pomocą patentu (pod warunkiem, że spełnia ona przesłanki do skorzystania z tego rodzaju ochrony), w konsekwencji dojdzie do jej publicznego ujawnienia. Rejestry patentowe są bowiem jawne, a idea prawa patentowego opiera się na założeniu, zgodnie z którym twór­ca otrzymuje co prawda prawo wyłączne do danego wynalazku, ale jest ono ogra­niczone czasowo i po wygaśnięciu ochrony rozwiązanie wchodzi do domeny publicznej (jest powszechnie dostępne dla wszystkich zainteresowanych). Tym samym decyzję w tym zakresie należy podjąć z uwzględ­nieniem aspektów biznesowych.

Trudny wybór
Porównując opisane sposoby ochrony praw­nej receptur, warto zauważyć, że ochrona na podstawie przepisów o tajemnicy przed­siębiorstwa jest nieograniczona w czasie, zaś autorskie prawa majątkowe do utwo­ru wygasają 70 lat po śmierci jego twór­cy. Z kolei prawo z patentu – jakkolwiek przyznające uprawnionemu najkrótszy czasowo monopol (wspomniane 20 lat) – ma najbardziej sformalizowany charakter, dzięki czemu jego dochodzenie w przypad­ku ewentualnych naruszeń może okazać się łatwiejsze. Istotne jest przy tym, czy przedsiębiorca chce chronić swoje prze­pisy, zachowując je w tajemnicy, a także czy spełniają one kryteria do uznania ich za utwór lub wynalazek. Jak widać, wybór środków prawnych gwarantujących ochro­nę receptur cukierniczych czy ciastkarskich nie jest oczywisty. Warto zatem skorzystać z pomocy profesjonalistów, aby skutecznie chronić własność intelektualną i czerpać z niej zyski.

Tomasz Gawliczek, radca prawny, aplikant rzecznikowski, JWP Rzecznicy Patentowi


Dodaj swój komentarz
 

Zaloguj się lub dodaj swój komentarz jako gość. Nie posiadasz konta? Zarejestruj się.

 

Polecamy przeczytać

Przejrzyj online Katalog reklam lub ściągnij na dysk (aktualny) PDF >>

Kategorie

Maszyny i urządzenia do produkcji

Pozostałe