czym jest Mistrz Branży

Mistrz Branży Portal dla piekarzy, cukierników i lodziarzy

Kontakt

Redakcja oraz dział marketingu "Mistrza Branży"

ul. Klimczoka 9
40-857 Katowice
tel. +48 32 729 96 80
fax +48 32 729 96 70 lub +48 32 790 40 90
(reklama)
(sprawy redakcyjne)
(sprawy związane z portalem)

Artykuł

Nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej 0

dodano ,Redakcja PS

12 lipca br. weszły w życie nowe przepisy dotyczące  przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożyw­czymi. Wprowadzona regulacja ma przeciwdziałać nadużywaniu siły ekonomicznej dostawców, producentów albo nabywców produktów wobec swoich kontrahentów...

...a w efekcie wyeliminować nieuczciwe praktyki handlowe w relacjach pomiędzy przed­siębiorcami działającymi w branży rolno-spożywczej.

Coraz więcej dużych sklepów korzysta z produktów spożyw­czych (pieczywa, słodkości) do­starczanych przez małe podmioty, któ­re wytwarzają towary dobrej jakości i mają ciekawą ofertę. Powiązanie umo­wy o nabycie produktów spożywczych od producenta z dodatkową wysoką opłatą dla sprzedawcy za umieszczenie towaru w gazetce promocyjnej sklepu będzie można uznać – w określonych okolicznościach – za nieuczciwe wyko­rzystanie przewagi kontraktowej. W po­wszechnej opinii nowe przepisy mają wpłynąć przede wszystkim na zmianę praktyk stosowanych przez największe podmioty w branży spożywczej i rolnej. Jednak ten nowy oręż w ręku prezesa UOKiK budzi sporo kontrowersji.

Na czym polega przewaga kontraktowa
O przewadze kontraktowej możemy mówić w sytuacji, gdy między odbiorcą a nabywcą jest znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym, jednocze­śnie słabsza ze stron nie ma wystarcza­jących możliwości sprzedaży czy kup­na produktów rolnych lub spożywczych od innych przedsiębiorców. Znacznie częściej wskazana przewaga (a także jej nieuczciwe wykorzystywanie) występuje w tym drugim przypadku, tj. silny ekono­micznie nabywca w relacji do słabszego ekonomicznie dostawcy.  Przykładowo nabywca (sieć handlowa) ma przewa­gę kontraktową względem dostawcy (np. piekarni), w której dla dostawcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości zbycia produktów do innych nabywców, oraz występuje znaczna dys­proporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść nabywcy.

Do niedawna „słabszy” przedsiębiorca, który miał poczucie, że jego kontra­hent narzuca mu niekorzystne warunki współpracy w zakresie zbycia lub na­bycia towarów, mógł dochodzić swoich praw na drodze cywilnoprawnej w postępowaniu sądo­wym. Jednak słabsza strona stosunku prawnego, nie bę­dąc w stanie domagać się uznania swoich praw w trakcie negocjacji handlowych z partnerem biznesowym, tym bar­dziej obawiała się ich dochodzić w otwartym sporze przed sądem i z perspektywą zwrotu przeciwnikowi znacznych kosztów prowadzenia postępowania w razie przegranej. Dlatego też ustawodawca doszedł do wniosku, że w przy­padku nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontrak­towej konieczna jest interwencja organu kontrolnego, aby w interesie publicznym skutecznie eliminować niepożądane praktyki rynkowe.

Od lat tylko konsumenci, jako słabsze strony na rynku, byli chronieni ustawowo przed nieuczciwymi praktykami han­dlowymi, podczas gdy mniejsi przedsiębiorcy pozostawali bezradni w obliczu stosowanych wobec nich nieuczciwych praktyk.
Wejście w życie nowej ustawy powinno skłonić każdego przedsiębiorcę do sięgnięcia po zawarte umowy dostawy lub zbycia towarów spożywczych i rolnych oraz do bliższego przyjrzenia się jego relacjom handlowym z kontrahenta­mi. Silniejsze rynkowe podmioty powinny sprawdzić, czy przyjęty przez nie sposób działania nie naraża ich na za­rzut nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontrakto­wej i ewentualnie niezwłocznie – na ile to możliwe przy ogólnych zapisach omawianej ustawy – dostosować się do nowych realiów prawnych. Z kolei mniejsze firmy, które zyskały nowe możliwości prawne, powinny przeanalizować swoje stosunki handlowe pod kątem ewentualnego zgło­szenia prezesowi UOKiK podejrzenia stosowania wobec nich nieuczciwych praktyk handlowych, pod warunkiem właściwego ich udokumentowania.

 

Zakres nowej ustawy
Ustawę stosuje się do umów nabycia produktów rolnych lub spożywczych, z wyłączeniem dostaw bezpośrednich, zawieranych między przedsiębiorcami – nabywcami tych produktów – a ich dostawcami, jeżeli łączna wartość ich obrotów w danym roku lub w którymkolwiek z dwóch lat poprzedzających rok wszczęcia postępowania przekroczy­ła 50 tys. zł, a jednocześnie obrót przedsiębiorcy, który stosuje praktykę, w roku poprzedzającym rok wszczęcia postępowania przekroczył 100 mln zł (w przypadku grupy kapitałowej1 liczy się obrót całej grupy).

Trzeba dodać, że celem ustawy jest ochrona interesu publicz­nego poprzez wyeliminowanie nieuczciwych praktyk z obrotu gospodarczego, a nie zadośćuczynienie konkretnym, poszko­dowanym przedsiębiorcom, co podkreśla prezes UOKiK. Tym samym ochrona interesu publicznego staje się niejako kolejną przesłanką stosowania omawianych przepisów.
Za produkt rolny i spożywczy uznawane są substancje lub ar­tykuły przeznaczone do spożycia przez ludzi. Mogą to być pro­dukty przetworzone (np. pieczywo, dżemy, wędliny), częściowo przetworzone (tzw. półprodukty), nieprze­tworzone (np. świeże warzywa, owoce, mięso). Do środków spożywczych zalicza się także napoje, gumy do żucia i wszelkie substancje (łącznie z wodą) świadomie do­dane do żywności podczas jej wytwarzania, przygotowania lub obróbki.

Nowe zasady dotyczą tylko przeciwdziała­nia nieuczciwemu wykorzystywaniu prze­wagi kontraktowej w razie „gdy działanie to wywołało lub mogło wywołać skutki” na terytorium Polski.
Często znaczną przewagę w potencjale ekonomicznym mają przedsiębiorcy dzia­łający na terenie Polski, ale podlegający prawu korporacyjnemu obcemu (spół­ka prawa ob­cego). Nieza­leżnie od tego, podmioty ma­jące faktycznie przewagę kon­traktową i nale­żące do dużych zagranicznych grup kapitało­wych nie będą chciały wikłać się w postępowanie przed prezesem UOKiK i ryzykować surowych sankcji, więc mogą zrezygnować z dostaw od mniejszych polskich producentów.

Zakres podmiotowy, czyli kto jest adresatem przepisów
Nowa regulacja dotyczy przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą na rynku rolno-spożywczym. Dotyczy za­tem np. właściciela restauracji, który ku­puje ciasta od cukiernika. Ustawa nie obej­muje dostaw bezpośrednich, czyli produkcji niewielkich ilości towarów dla konsumenta (np. sprzedaży przez rolnika małej ilości płodów rolnych na targu). Nowej regulacji nie podlegają również dostawcy sprzeda­jący produkty spółdzielniom, grupom oraz organizacjom producentów owoców i wa­rzyw, których są członkiem.

Przedsiębiorcy z innych branż w sytuacji wykorzystywania przewagi kontraktowej przez swoich kontrahentów mogą docho­dzić swoich praw na podstawie innych prze­pisów, w tym ustawy o zwalczaniu nieuczci­wej konkurencji. Nieuczciwe wykorzystanie przewagi kontraktowej. Należy podkreślić, że samo posiadanie przewagi kontrakto­wej wobec swoich kontrahentów nie jest zakazane. Niedozwolone jest jej nieuczci­we wykorzystywanie, a za takie uznaje się działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagrażające istotnemu interesowi drugiej strony albo naruszające taki interes. W re­gulacji wskazano, jakiego rodzaju działa­nia przedsiębiorców będą w szczególności uznawane za nieuczciwą praktykę.

Po pierwsze, będzie to nieuzasadnione rozwiązanie umowy lub zagrożenie roz­wiązaniem umowy, po drugie przyznanie wyłącznie jednej stronie uprawnienia do roz­wiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia. Niedozwolone jest także uzależnianie zawarcia lub kontynuowania umowy od przy­jęcia lub spełnie­nia przez jedną ze stron innego świadczenia, nie­mającego związ­ku z przedmio­tem umowy, czyli tzw. transakcje wiązane. Może to być na przy­kład uzależnienie zawarcia umowy od uiszczenia do­datkowej opłaty za umieszczenie towaru na półkach bądź promocję towarów czy pokrycie kosztów utylizacji niesprzedanych towarów. Samo pobieranie opłat za pro­mocję w gazetce lub usługi transportowe (dowiezienie towaru z magazynu) nie jest zakazane, jeśli warunki dodatkowej umowy są uczciwe i oparte na zasadach rynko­wych, np. opłaty za dodatkowe usługi nie są niewspółmiernie zawyżone.

Kolejna wskazana praktyka to nieuzasad­nione wydłużanie terminów płatności za do­starczone produkty. W tym przypadku, aby można było mówić o praktyce, opóźnienia w płatności muszą się powtarzać. Dodat­kowo muszą być faktycznie istotnie wydłu­żone (np. 60 dni przy 14-dniowym terminie płatności) oraz nieuzasadnione (wynikać z przyczyn zależnych od płatnika).
Katalog niedozwolonych praktyk nie jest zamknięty, a definicja nieuczciwego wy­korzystywania przewagi kontraktowej za­warta w ustawie jest dość ogólna. Dla­tego w każdym przypadku prezes UOKiK będzie dokładnie badać okoliczności da­nej sprawy.

Co będzie mógł zrobić UOKiK?
Postępowanie w sprawie praktyk nie­uczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej wszczynane będzie z urzę­du, co ma zagwarantować anonimowość przedsiębiorcom zgłaszającym takie spra­wy. Zgodnie z ustawą postępowanie po­winno zakończyć się w ciągu 5 miesięcy od jego wszczęcia. Jeśli prezes UOKiK uzna praktykę za nieuczciwą, nakaże jej zanie­chania, o ile do czasu wydania tej decyzji przedsiębiorca nie zaprzestał jej stosowa­nia. Jeżeli w toku postępowania przedsię­biorca podejrzany o działanie sprzeczne z prawem zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań w celu zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, prezes UOKiK może zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobo­wiązań w określonym terminie.

Ponadto prezes UOKiK ma też możliwość nadania rygoru natychmiastowej wykonal­ności decyzji, jeżeli stosowanie praktyki zagraża dalszemu funkcjonowaniu przed­siębiorcy, w stosunku do którego strona postępowania wykorzystywała przewagę kontraktową. Od jego decyzji przysługuje odwołanie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów.

Konsekwencje dla nieuczciwego przedsiębiorcy
W sytuacji gdy UOKiK uzna, że dostawca albo nabywca, choćby nieumyślnie, dopu­ścił się naruszenia zakazu nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej, może nałożyć na niego karę pieniężną w wysokości nie większej niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprze­dzającym rok nałożenia kary.

* * *

Największym wyzwaniem przy stosowaniu nowo wprowadzonych przepisów będzie interpretacja i odniesienie do praktyki ogólnie zdefiniowanych, podstawowych pojęć zawartych w ustawie, czyli „prze­wagi kontraktowej” oraz „nieuczciwego jej wykorzystywania”. Dodatkowo, katalog praktyk wskazany w ustawie jest nie tylko otwarty, nie ma także charakteru praktyk stricte zakazanych, a jedynie wskazuje sytuacje, które w określonych okoliczno­ściach mogą być uznane za nieuczciwe. n

Małgorzata Furmańska, radca prawny, Kancelaria JWP Rzecznicy Patentowi

1 Przez grupę kapitałową rozumie się przedsiębiorców, którzy są kontrolowani w sposób bezpośredni lub pośredni przez jednego przedsiębiorcę.


Dodaj swój komentarz
 

Zaloguj się lub dodaj swój komentarz jako gość. Nie posiadasz konta? Zarejestruj się.

 

Polecamy przeczytać

Przejrzyj online Katalog reklam lub ściągnij na dysk (aktualny) PDF >>

Kategorie

Maszyny i urządzenia do produkcji

Pozostałe